1999’da dünyanın en tanınmış şirketlerinden birinin CEO’su, itiraf etmesi kolay olmayan bir şey fark etti: İnterneti hiç anlamıyordu.
General Electric’in o dönemki CEO’su Jack Welch, bu açığı kapatmak için alışılmadık bir yol seçti. Genç bir çalışandan kendisine interneti öğretmesini istedi. Ardından şirketin yaklaşık 500 üst düzey yöneticisinden de aynısını yapmalarını istedi.
Bu yöntem bugün tersine mentorlük olarak biliniyor. Deneyimli yönetici öğreniyor, genç çalışan öğretiyor.
Yıllar içinde fikir de evrildi.
BNY Mellon’a bağlı Pershing’de Advisor Solutions biriminin CEO’su Mark Tibergien gençlerin finans sektöründe çalışmaya pek ilgi duymamasını dert edinmişti. Şirkete katılan gençlerin istifa oranı; kıdemli meslektaşlarından daha yüksekti. Çözüm olarak yine tersine mentorlük denendi. Harvard Business Review’da aktarıldığına göre, programın ilk döneminde mentorlük yapan gençlerin yüzde 96’sı şirkette kaldı.
İki hikâye farklı sorunlardan yola çıkıyor. Birinde mesele teknolojiyi anlamak, diğerinde gençleri kurumda tutmak. Ama ikisinin altında aynı şey yatıyor: Bilgi kurumda zaten vardı. Sadece kararların verildiği odaya ulaşmıyordu.
Sayacınız Nerede Duruyor?
Donella Meadows, sistemlere nereden müdahale edilebileceğini anlattığı “Kaldıraç Noktaları” yazısında küçük bir hikâye anlatır. Hollanda’da tek örnek evlerden oluşan bir mahalleden bahseder. Tek fark; bazılarında elektrik sayacının bodrumda, bazılarında ise girişte/holde olmasıdır. Sayacı her gün önünden geçerken gören hanelerin yaklaşık yüzde 30 daha az elektrik tükettiğini aktarır. Evler aynı. Tek fark, bilginin nerede durduğu.
Meadows’a göre bir sistemi değiştirmenin en etkili yollarından biri eksik bilgi akışını onarmak. Yani doğru bilgiyi, karar verenin onu görebileceği yere taşımak. Çoğu zaman bu, kural koymaktan ya da bütçe ayırmaktan çok daha ucuza gelir.
Kurumlarda da sayaçların önemli bir kısmı bodrumda durur. Müşterinin bir satın alım sürecini neden yarıda bıraktığını, yeni bir uygulama aboneliğinin işi nasıl hızlandırabileceğini, bir adayın teklifi neden geri çevirdiğini en iyi bilenler çoğu zaman organizasyon şemasının alt katlarındadır. Bunda kimsenin kusuru yok. Hiyerarşi bilgiyi süzerek yukarı taşımak için kurulmuştur ve yol uzadıkça bilgi de incelir.
Tersine mentorlük, sayacı bodrumdan alıp hole taşımanın en sade yollarından biri olarak karşımıza çıkar.
Tersine Mentorlük: Kendi Kendini Büyüten Döngü
Pershing hikâyesinde dikkat çeken bir ayrıntı daha var. Program yalnızca yöneticilere yeni şeyler öğretmekle kalmayıp gençlerin kurumda kalma kararını da etkilemiş görünüyor.
Sistem düşüncesinde buna pekiştiren döngü diyoruz. Sesinin duyulduğunu gören genç çalışan kuruma bağlanır. Bağlandıkça daha çok fikir getirir, fikirleri duyuldukça daha da bağlanır.
Döngü ters yönde de aynı hızla döner. Duyulmayan genç önce sessizleşir, sonra kapıdan çıkar. Giderken bildiklerini de yanında götürür.
Yani tersine mentorlük iki işi birden görüyor. Bilgiyi yukarı taşıyor ve o bilgiyi getirecek insanları kurumda tutuyor.
Bankada Sıradan Bir Gün
Konuştuğumuz her şeyi tanıdık bir sahneye taşıyalım.
Bir genel müdür yardımcısı, yeni mobil kredi başvuru akışının raporuna bakıyor. Raporda her şey yolunda görünüyor. Oysa aynı akışı her gün müşterilerle birlikte kullanan 26 yaşındaki kredi uzmanı, müşterilerin hangi ekranda takılıp çağrı merkezini aradığını ezbere biliyor.
Bir şube müdürü, genç müşterilerin neden şubeye uğramadığını merak ediyor. Ekibin en genç portföy yöneticisi bu sorunun cevabını kendi arkadaş çevresinde her hafta duyuyor.
Operasyon ekibine yeni katılan bir analist, ekibin her ay elle hazırladığı bir raporu otomatikleştirebilecek bir araç biliyor. Ama bunu kime ve nasıl söyleyeceğinden emin değil.
Bu sahnelerin hiçbirinde kimse yanlış bir şey yapmıyor. Sadece bilgiyle karar arasında birkaç kat var.
Dürüst olmak gerekirse tersine mentorlük iki taraf için de kolay değil. Yönetici için “bunu bilmiyorum” demek de, genç çalışan için yöneticisinin karşısına geçip ona bir şey anlatmak da kendi zorlukları olan bir konsept. İlk görüşmelerin biraz tuhaf geçmesi çok normal. Hepimiz o koltuklardan birinde oturduk.
Kurumunuzda Tersine Mentorlük İçin İlk Adımlar
Büyük bir dönüşüme kalkışmadan önce atılabilecek birkaç küçük adım:
- Bir sayaç seçin. Sizi en çok düşündüren alanı belirleyin: bir müşteri segmenti, yeni bir teknoloji ya da yetenek kaybı olabilir. Sonra o konuyu sahada en yakından gören genç ekip arkadaşınızı bulun.
- Takvime koyun. Ayda bir ya da iki kez yarım saat yeterli. Gündemi genç ekip arkadaşınız belirlesin.
- Sorun, savunmayın. İlk görüşmelerde amaç ikna etmek değil, anlamak. Not almak, karşınızdakine onu ciddiye aldığınızı göstermenin en kısa yolu.
- Bir şeyi değiştirin. Her görüşmeden küçük de olsa somut bir adım çıksın ve sonucunu mentorünüzle paylaşın. Döngüyü asıl başlatan şey bu.
- Hiyerarşiyi kapıda bırakın. Bu görüşmelerin performans değerlendirmesiyle ilgisi olmadığını baştan konuşun.
Tersine Mentorlüğü Çekirdekten Başlatıyoruz
Tersine mentorlük en iyi sonucu, gençler kendi bakış açılarını güvenle ve ikna edici biçimde masaya koyabildiğinde veriyor. Bu da kendiliğinden gelişen bir beceri değil.
Kurum içi girişimcilik ve yetenek programlarında sık gördüğümüz bir şey var. Genç çalışanlar fikirlerini anlatacak bir dil ve onları dinleyecek bir alan bulduğunda, o fikirler hızla kurumun gündemine giriyor. İnovasyon Liderleri programında aynı döngüyü biraz daha erken başlatmaya çalışıyoruz. Gençler daha bir kurumun kapısından girmeden fikir üretmek, savunmak ve birlikte çalışma becerilerine dair temel bilgileri edinmiş oluyor.
Belki de sorulacak ilk soru şu: Bizim kurumda sayaç nerede duruyor?
Bu soruyu birlikte düşünmek isterseniz, sohbete her zaman açığız. 💛






